ರೂಪದರ್ಶಿ: ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಹುಡುಕಾಟ (ಉಪನ್ಯಾಸ)

 ದಿನಾಂಕ ೨೬.೧೨.೨೦೨೧ ರಂದು ಭಾವೈಸಿರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದವರು ರೂಪದರ್ಶಿ ಕಾದಂಬರಿ ಕುರಿತು ನನ್ನ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಈಗ ಯೂಟೂಬ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು.

https://www.youtube.com/watch?v=2NIKkkXhMLc

ರೂಪದರ್ಶಿ: ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಹುಡುಕಾಟ ಎನ್ನುವ ನನ್ನ ಲೇಖನದ ಓದಿಗಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ

https://manadamatu-rvk.blogspot.com/2016/12/blog-post.html

-ರಾಜಕುಮಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ 

ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೇಕೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿ?

 

(ದಿನಾಂಕ ೨೩.೧೦.೨೦೨೧ ರ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ) 

     ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನನ್ನ ಇ-ಮೇಲ್‍ಗೆ ಒಂದು ಪತ್ರ ಬಂದಿತ್ತು. ನಿಮ್ಮನ್ನು 2021 ನೇ ಸಾಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮಾಜ ಸೇವಾಕರ್ತ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ವರ್ಣರಂಜಿತ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕದೊಳಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಿ. ಜೊತೆಗೆ 25,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೆ ಸಂದಾಯ ಮಾಡಿ’ ಇದಿಷ್ಟು ಆ ಪತ್ರದ ಒಕ್ಕಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪತ್ರ ಓದಿ ಅಚ್ಚರಿಯುಂಟಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಸೇವಾಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರದ ನನ್ನನ್ನು ಹೀಗೆ ಧಿಡೀರನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದು ಅಶ್ಚರ್ಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹಣ ಸಂದಾಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುವ ಸಂಗತಿ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ನಾನು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲಿಲ್ಲ.

ಇಂಥ ಅನುಭವ ಕೇವಲ ನನ್ನೊಬ್ಬನದಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಆಗಾಗ ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಂಚನೆಯ ಪತ್ರಗಳು ಬರುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈದ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಕ, ಉದ್ಯಮಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವಾಕರ್ತ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ವಿತರಿಸುವ ಪರಿಪಾಠ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಹೆಸರನ್ನೇ ಕೇಳಿರದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಧಿಡೀರೆಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಸಂದಾಯ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಹಣ ಪಡೆದು ಸಮಾರಂಭ ಆಯೋಜಿಸಿ ಗಣ್ಯರಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಫಲಕವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಉಂಟು. ಹಣ ಸಂದಾಯ ಮಾಡಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಫಲಕವನ್ನು ಮನೆಯ ಹಜಾರದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ತೂಗುಹಾಕಿ ಧನ್ಯತೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಸಾಧಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಬಹಳಷ್ಟಿದೆ.

ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರದ ಒಂದು ಮುಖ ಮೇಲಿನ ಘಟನೆಯಾದರೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು  ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಸನ್ಮಾನ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಲೆಂದು ಊರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಎದುರಾಯಿತು. ಊರಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಿತ್ರನ ಶತಾಯುಷಿ ಅಜ್ಜನನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ದಿನದ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಬಂಧುಗಳು, ಹಿತೈಷಿಗಳು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಮಹಾದಂಡೆ ನೆರೆದಿತ್ತು. ಸನ್ಮಾನಿತ ಅಜ್ಜ ಅವರೇನೂ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧಕರಲ್ಲ. ನೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ್ದೆ ಅಭಿನಂದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಅಭಿನಂದನಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವಾಂಛೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗೆ ಅಭಿನಂದನಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯೇನೂ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅಭಿನಂದನಾ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಪರಿಪಾಠವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಸಾಧನೆಗಿಂತ ವಯೋಮಾನವೇ ಅಭಿನಂದನಾ ಗ್ರಂಥದ ಸಮರ್ಪಣೆಗೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದೆ. ರಜತ ಮಹೋತ್ಸವ, ಷಷ್ಟ್ಯಬ್ಧಿ, ಸಹಸ್ರ ಚಂದ್ರಮಾನ ದರ್ಶನ ಇಂಥವೇ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಂದನಗ್ರಂಥಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಸಲ ಅಭಿನಂದನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿ ಇಡೀ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸಿ ಸನ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಎನ್ನುವ ಕೊಡು-ಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇನ್ನು ಅಭಿನಂದನಗ್ರಂಥದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೂ ಮತ್ತು ಅಭಿನಂದನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕಿಗೂ ಸಂಬಂಧವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬುದ್ಧ, ಗಾಂಧಿ, ಬಸವ, ಮಹಾವೀರರೆಲ್ಲ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೈದಾಳುತ್ತಾರೆ.

ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲು ಕರ್ನಾಟದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಇಂಥ ಘನಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನೆ ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡುವಂತೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎನ್ನುವ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಲೇಖಕ ತನ್ನ ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕದ ಮೂರು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಬೇಕು. ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನೂರಾರು ಲೇಖಕರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಜಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ನಡುವೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಬೇರೆ. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಸಮುದಾಯ, ಪ್ರಾಂತ್ಯ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ.    

ಈ ನಡುವೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಕೊಡಮಾಡುವ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟಗಳು ತಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ‘ಗೌಡಾ’ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜಾತಿ, ಸಮುದಾಯ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಆಯ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಕಸರತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈಗೀಗ ವಿದೇಶಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಸಾಧಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಈಗ ಗ್ಲೋಬಲೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಡಾಲರ್‍ಗಳ ಮೊತ್ತ ಕೈ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಸಮಯವಿರುವಾಗಲೇ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಬಿರುಸುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯ ಕಿರುಹೊತ್ತಿಗೆ ತಯ್ಯಾರಿಸಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ಶಿಫಾರಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಲಾಖೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಗುಜರಾಯಿಸಬೇಕು. ಸಾಧಕನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಹೋಗುವ ಪರಿಪಾಠವಿದು. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಆಯ್ಕೆಯ ಕಸರತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದ ಹಿಂದಿನ ದಿನದವರೆಗೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೋ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಆಯ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಬದಲಾಗಿರುವುದುಂಟು. ಬೇಡದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಬೇಕಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಪುರಸ್ಕೃತರೇ ಮುಜುಗರಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸನ್ನಿವೇಶ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಘನತೆಯೇ ಹಾಳಾದ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.

ಈಗ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಮಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರೇ ಸಾಧಕರನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಎಲೆಮರೆಯ ಕಾಯಿಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಷ್ಟೋ ಸಾಧಕರು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವಾಗಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಲಿ ಸಾಧಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸುವಂಥ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಾಧಕರೇ ಮುಂದಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಗುಜರಾಯಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅನರ್ಹರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವರು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಹನು ವಂಚಿತನಾಗುತ್ತಿರುವನು ಎನ್ನುವ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಸರ್ಕಾರ, ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಬೇಕು. 

-ರಾಜಕುಮಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ 

ದಿಗಂಬರ (ಕಥೆ)

 

(ಅಕ್ಟೊಬರ್ ೧೪, ೨೦೨೧ ರ 'ತರಂಗ' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ)

     ದಿಗಂಬರನ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದ ಆ ಸಂದರ್ಭ ನಾನು ನನ್ನ ಬೋಧನಾ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ದೆಹಲಿನಲ್ಲಿದ್ದೆ. ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ದಿಗಣ್ಣನ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ನನ್ನೊಳಗೆ ಮೂಡಿದ ಅವ್ಯಕ್ತ ಸಂಕಟದಿಂದ ಆ ಇಡೀ ದಿನಪೂರ್ತಿ ನಾನು ತುಂಬ ಬೇಚೈನಾಗಿದ್ದೆ. ಈ ದಿಗಣ್ಣ ನನಗೆ ವರಸೆಯಲ್ಲಿ ದಾಯಾದಿಯಾಗಲಿ, ನೆಂಟನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನನ್ನೂರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಲಿ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನೂರಿನಿಂದ ಎರಡು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಕಡೆ ಪಟ್ಟಣವೂ ಅಲ್ಲದ ಈ ಕಡೆ ಹಳ್ಳಿಯೂ ಅಲ್ಲದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಪುರೋಹಿತರಾದ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರ ಮಗ ಅವನು. ನಾನು ದಿಗಣ್ಣನ ಮನೆ ಸೇರಲು ಅದಕ್ಕೊಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಾರಣವಿತ್ತು. ನನಗಾಗ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿರಬಹುದು. ಊರಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ಸೌಕರ್ಯಗಳೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಊರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಲ್ಕನೆ ತರಗತಿಯವರೆಗಿನ ಶಾಲೆ ಅದೊಂದು ಏಕೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಪ್ಪನಿಗೆ ನಾನು ಅವನಂತೆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಮನೆ ಮತ್ತು ಹೊಲದ ದೇಖರೇಖಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮಗ ಕಲಿತು ವಿದ್ಯಾವಂತನಾಗಿ ನೌಕರಿ ಹಿಡಿದು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಬಾಳಲೆಂದು ಎಲ್ಲ ಅಪ್ಪಂದಿರಂತೆ ನನ್ನ ಅಪ್ಪ ಕೂಡ ಆಸೆ ಪಟ್ಟಿದ್ದ. ಅಪ್ಪನ ಈ ಆಸೆಗೆ ಅಮ್ಮನ ಒತ್ತಾಸೆಯೂ ಇತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆಗೆಂದು ಬಂದಿದ್ದಾಗ ಅಪ್ಪ ನೇರವಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಅನಾನುಕೂಲವನ್ನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಅವರ ಊರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದ್ದ. ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರ ಧನ ಕನಕದ ಲೋಭವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದ ಅಪ್ಪ ಕಾಳು ಕಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಕೈತುಂಬವಷ್ಟು ಹಣಕೊಟ್ಟು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದ ಅಲ್ಲದೆ ವರ್ಷ ವರ್ಷ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲ ಅವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ.  ಊರಿನ ಹತ್ತಿರದ ಹೊಳೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಎರಡು ಮೈಲಿ ದೂರ ನಡೆದರೆ ಮೊದಲು ಸಿಗುವ ಊರೇ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರದು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಊರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಹೈಸ್ಕೂಲು, ಕಾಲೇಜು, ಬ್ಯಾಂಕ್, ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿದ್ದವು.

ನದಿಯ ಒಡಲಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಂತೆ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಊರಿನಿಂದ ಬಂದ ನನಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶಾಲವಾದ ರಸ್ತೆಗಳು, ಎತ್ತರದ ಮನೆಗಳು, ಊರ ನಡುವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಶಿಕ್ಷಕರು-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿದ್ದ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಲೋಕವನ್ನು ಕಂಡಂತಾಯಿತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಊರನ್ನು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಡಲು ಬೇರೊಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾರಣ ಅದು ದಿಗಂಬರನ ಒಡನಾಟ. ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರ ಮಗ ದಿಗಂಬರ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಷ್ಟ್ರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದಿಗಂಬರನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಲು ನನಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಅಳುಕಿತ್ತಾದರೂ ಕ್ರಮೇಣ ಅವನ ಸ್ವಭಾವದ ಪರಿಚಯವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಅವನನ್ನು ದಿಗಣ್ಣ ಎಂದು ಕರೆಯುವಷ್ಟು ನನಗೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಸಲುಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ನನ್ನ ಪಿಯುಸಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದವರೆಗೆ ಅಂದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಾನು ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರ ಕುಟುಂಬದವರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾಗಿ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ನೆಲೆನಿಂತೆ.

ನಾನು ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ದಿನಗಳು ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಕಮಲಮ್ಮ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಪೌರೋಹಿತ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತವಾಗಿ ಬಂದ ಹೊಲ ತೋಟಗಳಿದ್ದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿವಂತರಾಗಿದ್ದು ಒಂದಿಷ್ಟು ಧನ ಕನಕದ ಪ್ರಲೋಭನೆ ಇತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಗುಣಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯವರೆ ಆಗಿದ್ದರು. ನನಗೂ ಮತ್ತು ದಿಗಣ್ಣನಿಗೂ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರವಿತ್ತು. ಹಾಗೆಂದು ದಿಗಣ್ಣ ಎಂದೂ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಹಿರಿತನದ ದರ್ಪ ತೋರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ತಮ್ಮನಂತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಬಿಡುವಿದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲ ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಸೈಕಲ್ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಊರು ಸುತ್ತಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಒಮ್ಮೆಯಂತೂ ಊರ ಹತ್ತಿರದ ಗುಡ್ಡ ಹತ್ತಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ನೋಡುತ್ತ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ ದಿಗಣ್ಣ ಥಟ್ಟನೇ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅವನೇ ಉತ್ತರಿಸಿದ ರೀತಿ ಇವತ್ತಿಗೂ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತಿದೆ. ‘ಅನಂತು ದಿಗಂಬರ ಅಂದರೆ ಏನು ಅಂತ ಗೊತ್ತೇನೋ ನಿನಗೆ’ ದಿಗಣ್ಣ ಕೇಳಿದಾಗ ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಪಿಳಿಪಿಳಿ ಕಣ್ಣು ಬಿಟ್ಟು ಅವನನ್ನೆ ನೋಡಿದ್ದೆ. ‘ನೋಡು ಅನಂತು ದಿಗಂಬರ ಅಂದರೆ ಬತ್ತಲೆ ಅಂತ ಅರ್ಥ. ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಇದೊಂದು ದೇವರ ಹೆಸರು. ಆದರೆ ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ಆ ಬತ್ತಲೆ ಅನ್ನೊ ಅರ್ಥದಲ್ಲೇ ನಂಬಿಕೆ. ನಾನು ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದಿಗಂಬರನಾಗಿರೊದಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟಪಡಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕೂಡ ಬತ್ತಲಾಗಬೇಕು. ಮನುಷ್ಯರು ದೇಹಕ್ಕೆ ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕಿದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಬಟ್ಟೆ ತೊಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತರಂಗದ ಬದುಕು ಒಂದಾದರೆ ಬಹಿರಂಗದ ಬದುಕೇ ಬೇರೆ. ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಬದುಕಿದರೆ ಅಂಥ ಬದುಕಿಗೆ ಏನರ್ಥ. ಅಂತರಂಗ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗ ಎರಡೂ ಏಕತ್ರವಾಗಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಸಿದ ಬಟ್ಟೆ ಕಿತ್ತೆಸೆದು ಬತ್ತಲೆಯಾದಾಗಲೇ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪ ಗೋಚರವಾಗೊದು. ನಾವು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಬತ್ತಲೆಯಾಗ್ತಾ ಹೋಗಬೇಕು ಅನಂತು’ ದಿಗಣ್ಣ ಆ ದಿನ ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರೌಢತೆ ಅಂದು ನನಗಿರಲಿಲ್ಲ ನಿಜ ಆದರೆ ಒಂದಂತೂ ಆ ದಿನ ಅರ್ಥವಾಗಿತ್ತು ಅವನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಅದೇನೋ ವಿಶೇಷವಾದದ್ದಿದೆಯೆಂದು.

ದಿಗಣ್ಣನ ಓರಿಗೆಯವರಿಗೆಲ್ಲ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಾದರೂ ಮಗ ಇನ್ನೂ ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಉಳಿದದ್ದು ಕಮಲಮ್ಮನವರಿಗೆ ಚಿಂತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರೂ ಅವರಿವರ ಕೈಲಿ ಹೇಳಿಸಿ ನೋಡಿದರೂ ದಿಗಣ್ಣನ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆ ಅವರು ದಿಗಿಲುಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗಿ ಒಂದುದಿನ ರಾತ್ರಿ ಊಟಕ್ಕೆ ಕುಳಿತಾಗ ಮದುವೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಮಗನೆದುರೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ‘ನನಗೂ ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆ ನಿನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷತೆ ಕಾಳು ಹಾಕಿ ಸಾಯ್ತೀನಿ’ ಎಂದು ಕಮಲಮ್ಮನವರು ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದರು. ತಾಯಿಯ ಸಂಕಟ ನೋಡಲಾಗದಕ್ಕೊ ಏನೋ ದಿಗಣ್ಣ ಮದುವೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ. ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರ ಮನೆತನ, ಅವರಿಗಿರುವ ಆಸ್ತಿ, ದಿಗಣ್ಣನ ನೌಕರಿಯಿಂದ ಆ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಕೊಡಲು ಅನೇಕ ಕನ್ಯಾಪಿತೃಗಳು ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಆ ದಿನ ಹೆಣ್ಣು ನೋಡುವ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನೂ ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಎರಡೂ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ನಂತರ ಮದುವೆ ದಿನ, ಮುಹೂರ್ತ ನಿಶ್ಚಯಿಸುವ ವೇಳೆ ತನಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯವೊಂದನ್ನು ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕಿದೆಯೆಂದು ದಿಗಣ್ಣ ತಗಾದೆ ತೆಗೆದ. ವರದಕ್ಷಿಣೆಯೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೋ ಬಾಬತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವಾಗಿರಬೇಕೆಂದೆ ಎಲ್ಲರೂ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ದಿಗಣ್ಣ ಹೇಳಿದ ವಿಷಯ ಕೇಳಿ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಕಮಲಮ್ಮನವರು ಅಕ್ಷರಶ: ಭೂಮಿಗಿಳಿದು ಹೋದರು. ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಪುರೋಹಿತರ ಮುಖ ವಿಷಯ ತಿಳಿದು ಕಪ್ಪಿಟ್ಟಿತು. ಹೆಣ್ಣಿನ ತಂದೆ ಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು ಹೇಳಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿ ಬಾಗಿಲತ್ತ ಕೈ ತೋರಿಸಿದರು. ಕಮಲಮ್ಮನವರು ಸೀರೆಯ ಸೆರಗಿನಿಂದ ಕಣ್ಣೊರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಮುಸುಮುಸು ಅಳುತ್ತಲೇ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೋಡಿ ಬಂದರು. ಹಾಗೆ ಅಂದು ಅಳುತ್ತ ಓಡಿ ಬಂದ ಕಮಲಮ್ಮನವರು ಮುಂದೆ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ. ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ಮಗನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಈ ಮೊದಲು ತಮ್ಮನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಊರಿನವರು ಈಗ ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿ ದಿನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಕಳೆಯತೊಡಗಿದರು. ದಿಗಣ್ಣ ಮಾತ್ರ ಏನೂ ನಡದೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವಂತೆ ತನ್ನ ಎಂದಿನ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆಯಿಂದಲೇ ಇದ್ದ.

‘ದಿಗಣ್ಣ ಯಾಕೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದೆ. ನಿನ್ನ ಮಾತಿನಿಂದ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ನೋವಾಗಿದೆ ಗೊತ್ತಾ ನಿನಗೆ’ ಆ ದಿನ ಸಾಯಂಕಾಲ ತಿರುಗಾಟಕ್ಕೆಂದು ಗುಡ್ಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ದಿಗಣ್ಣ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ವಿಚಲಿತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ‘ಅನಂತು ನಿನಗಿದೆಲ್ಲ ಅರ್ಥವಾಗೊಲ್ಲ ನೀನಿನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕವನು’ ದಿಗಣ್ಣ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ನೀಡಿದರೂ ನಾನು ಹಟ ಹಿಡಿದೆ. ಆವತ್ತು ದಿಗಣ್ಣನ ಮೇಲೆ ಎಂದೂ ಇಲ್ಲದ ಸಿಟ್ಟು ಬರಲು ಕಮಲಮ್ಮನವರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೋವು ಸಂಕಟವೇ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ‘ಅನಂತು ನನಗೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳೊದಕ್ಕೆ ಬರಲ್ಲ. ನಾನು ಕಮಲಮ್ಮನವರ ಮಗ ನಿಜ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ತೀನಿ. ಆದರೆ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ನನ್ನ ತಂದೆ ಅಂತ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳೊಕೆ ನನ್ನ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ ಒಪ್ತಿಲ್ಲ. ನಾನು ಹಿಮಾಲಯದ ಮೌನಿಬಾಬಾನ ಮಗ. ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಮಕ್ಕಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಸ್ತಿ, ಮನೆತನ ಇದೆಲ್ಲದರ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಲೋಭ ಅವರಿಗೆ. ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ ದಾಯಾದಿಗಳ ಪಾಲಾಗಬಾರದೆಂದು ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡಿ ಮೌನಿಬಾಬಾನಿಂದ ನನ್ನ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಾಗಿ ಅಮ್ಮ ಸಾಯೊದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಳಂತೆ. ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ತಾವೂ ಸಾಯೋ ನಾಟಕ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಜೀವಹತ್ಯೆಯ ಭಯದಿಂದ ಅಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಬೇಕಾಯ್ತು.  ಒಂದೆರಡು ಸಲ ಮೌನಿಬಾಬಾ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ನನ್ನನ್ನೆ ನಾನು ನೋಡಿಕೊಂಡಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ದಿನ ಬಾಬಾ ನಡೆದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟರು. ಅದೇ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಭೇಟಿಯಾಯ್ತು. ಮತ್ತೆಂದೂ ಅವರು ವಾಪಸ್ಸು ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಆ ದಿನ ಹುಡುಗಿ ಅಪ್ಪನಿಗೆ ನಾನು ಕಮಲ್ಲಮ್ಮನವರ ಮಗ ಆದರೆ ನೀವು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಂತೆ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರ ಮಗನಲ್ಲ ಅಂತ ನಿಜ ಹೇಳ್ದೆ’ ದಿಗಣ್ಣ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ಸುತ್ತಲೂ ಗಾಢವಾದ ಕತ್ತಲು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.

ದಿಗಣ್ಣ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರ ಮಗನಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಸುದ್ದಿ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಯಿತಾದರೂ ಕ್ರಮೇಣ ಊರಿನವರ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯ ಮಸುಕಾಗತೊಡಗಿ ಒಂದು ದಿನ ಇಡೀ ಊರು ಅದನ್ನು ಮರೆತೇ ಬಿಟ್ಟಿತು. ದಿನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರಿಗೂ ಮಗನ ಮೇಲಿನ ಸಿಟ್ಟು ಶಮನವಾಗತೊಡಗಿತು. ಕಮಲಮ್ಮನವರು ಒಂದಿಷ್ಟು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡರಾದರೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ವೇಳೆಯನ್ನು ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಕೊಂಡೆ ಕಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಿತ್ಯದ ಮನೆಯ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಕಮಲಮ್ಮನವರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆಲ್ಲ ಆ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅನಿಸತೊಡಗಿತು. ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಸುಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನೋಡಲಾಗದೆಯೋ ಇಲ್ಲ ಕಮಲಮ್ಮನವರ ವೇದನೆ ತುಂಬಿದ ಮುಖ ನೋಡಿಯೋ ದಿಗಣ್ಣ ಮದುವೆಗೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ. ಈ ಹಿಂದಿನ ಕಹಿ ಅನುಭವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇನ್ನು ಮಾಸಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮೊದಮೊದಲು ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ವಧು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಬರಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಯಾವ ಅನುಚಿತ ವರ್ತನೆಯೂ ನಡೆಯಲಾರದೆಂದು ದಿಗಣ್ಣ ಭರವಸೆ ಕೊಟ್ಟ ಮೇಲೆಯೇ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ಹೆಣ್ಣಿನವರ ಮನೆಗೆ ವಧುಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಬರಲು ಒಪ್ಪಿದ್ದು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದು ನಾಗವೇಣಿ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಮನೆ ತುಂಬಿದಳು. ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರ ದುರಾದೃಷ್ಟವೋ, ಕಮಲಮ್ಮನವರ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯವೋ ಇಲ್ಲ ದಿಗಣ್ಣನ ಹಣೆಬರಹವೋ ಈ ಮದುವೆ ಮೂರೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮುರಿದು ಬಿದ್ದು ನಾಗವೇಣಿ ತವರುಮನೆ ಸೇರಿದಳು. ಹಾಗೆ ತವರುಮನೆ ಸೇರಿದ ನಾಗವೇಣಿ ತಾನೆಲ್ಲಿ ಕಳಂಕವನ್ನು ಹೊರಬೇಕಾದಿತೋ ಎಂದು ಹೆದರಿ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ದಿಗಣ್ಣನ ಮೇಲೆ ಗೂಬೆ ಕೂರಿಸಿ ಹೊರನಡೆದಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಹೇಳಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾಂಶವೂ ಇತ್ತು. ನಾಗವೇಣಿ ಮಾಡಿದ್ದ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸ್ವತ: ದಿಗಣ್ಣ ಕೂಡ ಯಾವ ತಕರಾರುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ.

ನಡೆದದ್ದಿಷ್ಟು- ರಾತ್ರಿ ಎಂದಿನಂತೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ ಮಲಗಿರುವಾಗ ದಿಗಣ್ಣ ನಾಗವೇಣಿಯ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಕೈಯಾಡಿಸುತ್ತ ‘ನಾಗು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೂಡುವಾಗಲೆಲ್ಲ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಂಗಸರ ಮುಖಗಳು ನನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರು ಬಂದು ನಾನು ಅವರನ್ನೇ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದಿನೇನೋ ಎನ್ನುವ ಉತ್ಕಟ ಭಾವ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತೆ. ನಿನಗೂ ನನ್ನಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತೆ ಅಲ್ವಾ’ ಎಂದು ಕೇಳಿದನಂತೆ. ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಧಗ್ಗನೇ ಎದ್ದ ನಾಗವೇಣಿ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಅತ್ತೆ ಮಾವನಿಗೆ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿ ಜೋರು ಧ್ವನಿ ತೆಗೆದು ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು. ವೆಂಕಣ್ಣಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಕಮಲಮ್ಮ ಎಷ್ಟು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಲೆ ಉಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ತವರುಮನೆಗೆ ಹೊರಟು ನಿಂತವಳು ಹಾಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾದವರಿಗೆಲ್ಲ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತ ದಿಗಣ್ಣನನ್ನು ಊರಿನವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನೊಬ್ಬ ವಿಚಿತ್ರ ಪ್ರಾಣಿ ಎನ್ನುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿ ಹೋದಳು. ಆದ ಈ ಆಘಾತದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಕಮಲಮ್ಮ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದು ಒಬ್ಬರಾದ ನಂತರ ಒಬ್ಬರು ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿ ದಿಗಣ್ಣನನ್ನು ಒಂಟಿಯಾಗಿಸಿದರು. ಅವರಿಬ್ಬರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ದಿಗಣ್ಣ ಇದ್ದ ನೌಕರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮೌನಿಬಾಬಾರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಹೋದ. ಅಪ್ಪ ನನ್ನನ್ನು ಬೇರೆ ಊರಿನ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಹಾಸ್ಟೆಲಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು.

ಇದೆಲ್ಲ ಆಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಒಂದು ದಿನ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದಿಗಣ್ಣ ನನಗೆ ಮುಂಬಯಿಯ ದಾದರಿನ ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಷನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದ. ನಾನು ಸಂಸಾರೊಂದಿಗನಾಗಿ ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತ ಈ ಮುಂಬಯಿಯವನೇ ಆಗಿದ್ದೆ. ನೌಕರಿ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರದ ತಾಪತ್ರಯಗಳ ನಡುವೆಯೂ ನಾನು ದಿಗಣ್ಣನನ್ನು ಮರೆತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮಾತುಗಳ ನಡುವೆ ಅವನು ಆಗಾಗ ಸುಳಿದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ. ಇದುವರೆಗೂ ಕೇವಲ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬಂದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ದಿಗಣ್ಣನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ‘ನೋಡಿ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ದಿಗಣ್ಣನನ್ನು’ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಉಮೇದಿ ಮೂಡಿದ್ದೆ ‘ದಿಗಣ್ಣಾ’ ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿದೆ. ಈಗ ಬಿಟ್ಟರೆ ಮುಂದೆಂದೂ ಅವನು ನನಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವೇನೋ ಎನ್ನುವಂತಿತ್ತು ನನ್ನ ಜೋರಾದ ಕೂಗು. ಎದುರು ನಿಂತವನನ್ನೊಮ್ಮೆ ದಿಟ್ಟಿಸಿದೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ್ದ ಅದೇ ನಿಲುವು, ಅದೇ ಮುಖದ ಭಾವ. ಕೂದಲು ನೆರೆತು ಒಂದಿಷ್ಟು ವಯಸ್ಸಾದವನಂತೆ ಕಂಡದ್ದು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ‘ದಿಗಣ್ಣ ನಾನು ನಿನ್ನ ಅನಂತು’ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ನಾನು ದಿಗಣ್ಣನ ‘ಅನಂತು’ ಆಗಿದ್ದೆ. ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ದಿಗಣ್ಣನ ಮುಖ ಖುಷಿಯಿಂದ ಅರಳಿತು. ಬರೀ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದವನು ಈಗ ಮನೆಗೇ ಬಂದಾಗ ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಖುಷಿಯಾಯಿತು. ಅವನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ದಿನಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ನೋಡಿಕೊಂಡೆವು. ಗೇಟ್ ವೇ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಹಾಜಿ ಅಲಿ ದರ್ಗಾ, ಸಿದ್ದಿವಿನಾಯಕ ಗುಡಿ, ಸಮುದ್ರದ ಕಿನಾರೆ ಎಲ್ಲ ಸುತ್ತಾಡಿ ಚೌಪಾಟಿಯಲ್ಲಿ ವಡಾಪಾವ್ ತಿಂದು ರೀಗಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಅವನ ಮೆಚ್ಚಿನ ಕಮಲ್ ಹಾಸನನ ‘ಇಂಡಿಯನ್’ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ದಿಗಣ್ಣ ಕೇಳಿದ ‘ಅನಂತು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಳೆಯರ ಕೇರಿ ಇದೆಯಂತಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗ್ತಿಯೇನೋ. ಊರಿಂದ ಬಂದಿರೊದಕ್ಕೆ ಅದೇ ಕಾರಣ’ ಅವನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿನ ದೈನ್ಯತೆಗೆ ಕರಗಿಹೋದೆ. ‘ಯಾಕೆ ದಿಗಣ್ಣ ಚುಕ್ಕಿನ ಹುಡುಕಬೇಕಾ?’ ಅವನ ಸ್ವಭಾವ ಎಂಥದ್ದೆಂದು ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ‘ಸಾಯೋ ಮೊದಲು ಅವಳನ್ನೊಮ್ಮೆ ನೋಡಬೇಕು. ಅದೊಂದು ಆಸೆ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿದೆ ಕಣೋ’ ದಿಗಣ್ಣನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆಯಿತ್ತು. ಚುಕ್ಕಿ ದಿಗಣ್ಣನ ಊರಿಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆಂದು ವಲಸೆ ಬಂದ ಕುಟುಂಬದ ಮಗಳು. ನೋಡಲು ತುಂಬ ಸುಂದರಳಾಕೆ. ದಿಗಣ್ಣನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹಿತವಾದ ತಂಗಾಳಿಯಾಗಿ ಸುಳಿದುಹೋದ ಹೆಣ್ಣವಳು. ಅವನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂತಸದ ಘಳಿಗೆ ಎನ್ನುವುದೇನಾದರೂ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಚುಕ್ಕಿ ಅವನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ. ಹೀಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ದಿಗಣ್ಣನ ಬದುಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಚುಕ್ಕಿ ಅಷ್ಟೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗಿ ಹೋದಳು. ಅವಳು ಎಲ್ಲಿ ಹೋದಳೆನ್ನುವುದೇ ಬಿಡಿಸಲಾಗದ ಒಗಟಾಗಿತ್ತು. ಅವಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಮಹಾನಗರದ ರೆಡ್ ಲೈಟ್ ಎರಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದಾಗಿ ಕೆಲವರು ಸುದ್ದಿ ಹಬ್ಬಿಸಿದರು. ಆ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ದಿಗಣ್ಣ ಮೌನದ ಚಿಪ್ಪಿನೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. 

ಬೆಳಗ್ಗೆ ನಾನು ಎದ್ದು ಕೆಳಗಿಳಿದು ಬಂದಾಗ ಹಾಲ್‍ನಲ್ಲಿ ದಿಗಣ್ಣ ಊರಿಗೆ ಹೊರಡಲು ತಯ್ಯಾರಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ. ಚುಕ್ಕಿ ದೂರದಲ್ಲೆಲ್ಲೊ ಸುಖವಾಗಿರುವಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿರುವ ತನಗೆ ಅವಳು ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಇರಲಿ ಎಂದ. ಅವನ ಮನಸ್ಥಿತಿಯೇ ವಿಚಿತ್ರವೆನಿಸಿತು. ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದವರೆಗೂ ಜೊತೆಗೆ ಹೋದೆ. ‘ದಿಗಣ್ಣ ಯಾರಾದರೂ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಅಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳ್ತಾರಾ?’ ಅಂದು ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಘಟನೆ ಈಗ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಹೊರಬಂದಿತ್ತು. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಾಗಿ ದೂರದಲ್ಲೆಲ್ಲೊ ಒಂದಾಗಿವೆಯೇನೋ ಎನ್ನುವ ಭ್ರಮೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ರೈಲು ಹಳಿಗಳನ್ನೇ ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತ ದಿಗಣ್ಣ ಉತ್ತರಿಸಿದ ‘ಅದು ಅವಳ ಮೇಲಿನ ಅನುಮಾನ, ಸಂಶಯ ಎನ್ನುವ ಸಂಗತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅನಂತು. ನನಗನ್ನಿಸುವುದು ಬೇರೆಯವರಿಗೂ ಅನಿಸಬಹುದೇನೋ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆನ್ನುವುದು ಮಾತ್ರ ಆ ಸಂದರ್ಭದ ಮಾತಿನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು’. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಥವಾಗದಷ್ಟು ದಿಗಣ್ಣ ಸಂಕೀರ್ಣನಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ರೈಲು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಕಿಟಕಿಯ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಕೈಯನ್ನೆ ನೋಡುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದೆ.

ಈ ಸಲದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಮನೆಯ ಮದುವೆಗೆಂದು ಊರಿಗೆ ಹೋದವನು ಒಂದು ದಿನ ಬಿಡುವು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ದಿಗಣ್ಣನ ಊರಿಗೂ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಮುಖಕ್ಕೆ ಮಾಸ್ಕ್ ಕೈಗಳಿಗೆ ಗ್ಲೌಜ್ ತೊಟ್ಟಿದ್ದ ದಿಗಣ್ಣ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಂಡ. ಮನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದ ಗೋಡೆ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದು ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹುಲ್ಲು ಒಣಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಸೊರಗಿದ್ದ ದಿಗಣ್ಣನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಮುಪ್ಪು ಆವರಿಸಿತ್ತು. ‘ಯಾಕೆ ದಿಗಣ್ಣ ಹೀಗೆ’ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಕಟ ಕಣ್ಣೀರಾಗಿ ಹೊರಬಂತು. ‘ಅನಂತು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮನುಷ್ಯ ಮುಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅದೇನೋ ಮಹಾರೋಗ ಬರುತ್ತಂತೆ. ಎಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ಪರ್ಷದಿಂದ ನನಗೇನಾಗುತ್ತೊ ಅನ್ನುವ ಭಯಕ್ಕೆ ಇದೆಲ್ಲ ಸಿದ್ಧತೆ ನೋಡು’ ದಿಗಣ್ಣ ಮತ್ತಷ್ಟು ಒಗಟಾಗಿ ಕಂಡ. ನನ್ನಿಷ್ಟದ ಅವರೆಕಾಳು ಉಪ್ಪಿಟ್ಟು ಮಾಡಿ ಉಪಚರಿಸಿದ. ಮಾತಿನ ನಡುವೆ ‘ಇದು ಈಗ ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲ ಅನಂತು. ಈ ಮನೆ, ಆಸ್ತಿ ಎಲ್ಲ ಹನೀಫಾಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀವ ಇರೊವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿರಲು ಅವಳೇ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ’ ದಿಗಣ್ಣ ಹೇಳಿದ್ದು ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸಿತು. ಅವನ ಮಾತು ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಹುಬ್ಬೆರಿಸಿದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ದಿಗಣ್ಣನೆ ಮಾತು ಮುಂದುವರೆಸಿದ, ‘ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ಸಾಯೊದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿನೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಹೆಸರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಅಮ್ಮ, ಅಪ್ಪ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಎರಡು ವರ್ಷ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಊರು ಮನೆ ನೆನಪಾಗಿ ಮರಳಿ ಬಂದವನಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡೊದಕ್ಕೆ ಶುರುವಾಯ್ತು. ನಾನು ಈ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೇ ಅಲ್ಲ ಅಂದಮೇಲೆ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ನೈತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಂದೆ ಬಂತು. ಆಸ್ತಿನ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಅಂತ ಒಂದು ದಿನ ಯೋಚಿಸ್ತಾ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ ಈ ಹನೀಫಾಳ ಮುಖ ಕಣ್ಣೆದುರು ಸುಳಿಯಿತು. ನಿನಗೆ ನಾರಾಯಣಕಾಕಾ ಗೊತ್ತಿರಬಹುದು ಅಂದರೆ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರ ತಮ್ಮ. ಅವನು ತನ್ನ ತೆವಲು ತೀರೊವರೆಗೂ ಹನೀಫಾಳ ಜೊತೆ ಮಲಗಿ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೆ ಅವಳಿಂದ ದೂರಾದ. ಊರಿನವರು ಎಷ್ಟು ಹೇಳಿದರೂ ಒಂದು ಬಿಡಿಗಾಸು ಬಿಚ್ಚಲಿಲ್ಲ. ಪಾಪ ಹನೀಫಾ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಗಂಡನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅನಾಥಳಾದವಳು ನಾರಾಯಣಚಾರ್ಯರನ್ನು ನಂಬಿ ಮೋಸ ಹೋದಳು. ಎರಡು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಬೇರೆ ಅವಳಿಗೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಆ ಮಕ್ಕಳು ಆಚಾರ್ಯರ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ನನಗಿಂತ ಈ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಹೆಚ್ಚು. ಅದಕ್ಕೆಂದೆ ಈ ಮನೆ, ಹೊಲ, ತೋಟ ಎಲ್ಲ ಹನೀಫಾಳ ಹೆಸರಿಗೆ ಬರೆದು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೀನಿ. ಅನಂತು ಕೊನೆಗೂ ಆ ದೊಡ್ಡ ಭಾರ ಇಳಿಸಿಕೊಂಡು ಈಗ ಹಗುರಾಗಿದ್ದೀನಿ ನೋಡು’. ನನ್ನ ಎದೆಯ ಗೂಡೊಳಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದಿಗಣ್ಣನ ಪುಟ್ಟ ಮೂರ್ತಿ ಈಗ ನನ್ನೆದುರು ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿತ್ತು. ಮುಖದ ಮಾಸ್ಕ್ ಕೈಗಳ ಗ್ಲೌಜ್‍ಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಟ್ಟವನು ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ನನ್ನೆರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡ. ‘ಭಾಳ ದಿನಗಳ ನಂತರ ರಕ್ತ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯತ್ವ ತುಂಬಿರುವ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಷಿಸಿದಂತಾಯಿತು ನೋಡೋ ಅನಂತು’ ಎಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಾತನಾಡಿದ. ಅವನ ಕೈಗಳು ಗ್ಲೌಜಿನ ಒಳಗಡೆಯ ಬಿಸಿಗೆ ಬೆವರೊಡೆದು ಹಸಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಕಾಳು ಕಡಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಗಂಟುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದು ಚೀಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ‘ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಇರಲಿ’ ಎಂದು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬಸ್‍ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‍ವರೆಗೂ ಬಂದ ನನ್ನ ದಿಗಣ್ಣನನ್ನು ಬದುಕಿನ ಈ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭೇಟಿಯಾಗಲಾರೆನೇನೋ ಎಂದೆನಿಸಿ ಕಣ್ಣುಗಳು ಒದ್ದೆಯಾದವು. ಕೆಳಗೆ ನಿಂತು ಕೈಬೀಸುತ್ತಿದ್ದ ದಿಗಣ್ಣ ಇದೇ ಬಸ್‍ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ವೆಂಕಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರ ಕೈಹಿಡಿದು ಬಸ್ಸಿನಿಂದಿಳಿದ ಆ ಪುಟ್ಟ ಪೋರ ಅನಂತುಗೆ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿದ ಥೇಟ್ ಆ ದಿಗಣ್ಣನೇ ಅನಿಸಿತು. 

ಸಾಯುವಾಗ ಕೂಡ ದಿಗಣ್ಣ ಮುಖಕ್ಕೆ ಮಾಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಕೈಗಳಿಗೆ ಗ್ಲೌಜ್‍ಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಯೇ ಇದ್ದನಂತೆ.

-ರಾಜಕುಮಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ

ಪ್ರತಿಮನೆಗೂ ಬೇಕು ಹಿರಿಯ ಜೀವ

       

(೨೦.೦೯.೨೦೨೧ ರ   ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ)

             ನನ್ನ ಬಂಧುವೊಬ್ಬರು ತುಂಬ ಶಿಸ್ತಿನ ಮನುಷ್ಯ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂಗಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗ ಎದುರಾಯಿತು. ಆ ಎರಡು ದಿನಗಳು ನಮಗೆ ಅಕ್ಷರಶ: ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಅನುಭವವಾಯಿತು. ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತರಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವಂತಿಲ್ಲ, ಜೋರಾಗಿ ನಗುವಂತಿಲ್ಲ, ಸೀನು ಕೆಮ್ಮುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲ, ಅಪಾನುವಾಯುವನ್ನು ಕೂಡ ಜಠರದೊಳಗೇ ಇಂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನನಗೋ ಚಹಾ ಬಾಯಿ ಚಪ್ಪರಿಸಿ ಕುಡಿದೇ ರೂಢಿ. ಹಾಗೆ ಕುಡಿದಾಗಲೇ ಬಾಯಿಗೂ ಮತ್ತು ಭಾವಕ್ಕೂ ತೃಪ್ತಿ. ಆದರೆ ಬಾಯಿಚಪ್ಪರಿಸುವುದಾಗಲಿ, ಕಚ್ಚಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದಾಗಲಿ ಅನಾಗರೀಕತೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಮನೆಯದು. ಆ ಮನೆಯ ಜನ ಮಾತಿನಲ್ಲಷ್ಟೇ ತೂಕಬದ್ಧರಲ್ಲ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ತೂಗಿಯೇ ತಿನ್ನುವರು. ವಯಸ್ಸಾದ ಅಜ್ಜಿಯೊಬ್ಬರಿದ್ದಾರೆ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ. ಬದುಕಿನ ಬಹುಭಾಗ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೇ ಕಳೆದವಳು ಈಗ ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆಯೆಂದು ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಗನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವಳು. ನಗರ ಬದುಕಿನ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಸ್ಪರ್ಷ ಆ ಅಜ್ಜಿಗೆ ಇನ್ನು ಸೋಕಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಸಂಭಾಳಿಸುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.  ನಾವಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ತುಂಬ ಸಿವಿಲೈಜ್ಡ್ ಕುಟುಂಬವೊಂದು ಆ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿಗದಿಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅಜ್ಜಿಯನ್ನು ಒಂದು ದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಮನೆಗೆ ಸಾಗಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅದುವರೆಗೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಾವು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡುಬಂದಿದ್ದ ಗೌರವ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ಆ ಅನಾಗರೀಕ ಅಜ್ಜಿಯಿಂದ ಧಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದೆನ್ನುವ ಆತಂಕ ಅವರದಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುವುದು ಎಲ್ಲಿ ಅನಾಗರೀಕತೆಯಾದಿತೋ ಎಂದು ಹೆದರಿ ಬಾಯಿಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಸಹಾಯಕತೆ ನನ್ನದಾಗಿತ್ತು. ಆ ಅಸಹಾಯಕತೆಯೂ ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅನಾಗರೀಕತೆಯ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಈಗ ನನಗನಿಸುತ್ತಿದೆ.

  ಆಧುನಿಕ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಘಟನೆ ಹೀಗಿದೆ. ನನ್ನ ಪರಿಚಿತರೊಬ್ಬರು ಮಗಳಿಗೆ ಗಂಡು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವರು. ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಓದಿರುವ ಮಗಳನ್ನು ಸಾಫ್ಟ್ ಆದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ಇರಾದೆ ಅವರದು. ಅವರ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೇನೂ ಉದ್ದವಾಗಿಲ್ಲ. ಗಂಡು ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್  ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದು ಸ್ವಂತಕ್ಕೊಂದು ಸೂರಿದ್ದರೆ ಸಾಕು. ಆದರೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವಂತಿವೆ. ತಂದೆ ತಾಯಿಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನಾಗಿರಬೇಕು. ನಾದಿನಿಯರ ಕಾಟದಿಂದ ಮನೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕಾದ ಕಾರಣ ಮದುವೆಯ ಗಂಡಿಗೆ ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತೋಷ ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡಪ್ಪ, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಸೋದರತ್ತೆ, ಸೋದರಮಾವ ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ ಮದುವೆಗಂಡು ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಂಧು-ಬಳಗ ಇಲ್ಲದ ಅನಾಥನಾಗಿದ್ದರೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ. ಬಹುತೇಕ ಕನ್ಯಾಮಣಿಗಳ ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮಂದಿರ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿವು. ಹಾಗೆಂದು ಇದನ್ನು ಅನಾಗರೀಕತೆ ಎಂದು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮಂದಿರ ನಾಗರೀಕ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿವು. 

   ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಫಲವಾಗಿ ಇಂದು ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಸರಣ ಅತೀ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಸುದ್ಧಿ ಬಿತ್ತರಣೆಯ ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯ ಶುದ್ಧ ಎಡಬಿಡಂಗಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವನು. ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತ, ಬೆಂಕಿ ಅಪಘಾತದಂಥ ದುರಂತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಮನುಷ್ಯತ್ವದ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಘಟನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಧಾವಂತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿರುವನು. ಸಂಗತಿಯೊಂದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ವ್ಯವಧಾನವಾಗಲಿ ಸಂಯಮವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲದ ಮನುಷ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಸುದ್ಧಿಯ ವಿಲೇವಾರಿಯೊಂದೇ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿಚಾಡುವ ಸುದ್ಧಿ ಓದುಗರನ್ನು ನೋಡುವಾಗಲೆಲ್ಲ ಅವರು ಸಂವೇದನಾರಹೀತರೇನೋ ಎಂದು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯವರ ಮುಖಪರಿಚಯವೂ ಇಲ್ಲದ ಮನುಷ್ಯ  ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಈ ವಾಟ್ಸಪ್ ಮತ್ತು ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ಗಳಲ್ಲೆ. ಮನೆಯ ಕಿಟಕಿ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಬದುಕನ್ನು ದ್ವೀಪವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವiನುಷ್ಯ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚ ತನ್ನ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಸಾವಿನ ಮನೆಯ ಸೂತಕವೂ ಇವತ್ತು ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರೋರ್ವರು ತಮ್ಮ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಅವರ ತಂದೆಯ ಸಾವಿನ ಸುದ್ಧಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ನೂರು ಕಾಮೆಂಟ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಐದುನೂರು ಲೈಕ್‍ಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದವು. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಮಾತ್ರ.

ಆಧುನಿಕ ಪರಿವೇಷ ಧರಿಸಿರುವ ಇಂಥ (ಅ)ನಾಗರೀಕತೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ನನ್ನೂರಿನ ಗಂಗಜ್ಜಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಹತ್ತು ಹಡೆದು ಗಂಡನೊಡನೆ ಮಣ್ಣಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಾಗಿ ದುಡಿದು ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಗಂಗಜ್ಜಿ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯೆ. ಈಗ ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆ. ಮನೆಯ ಯಜಮಾನಿಕೆಯನ್ನು ಸೊಸೆಯಂದಿರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಊರ ಉಸಾಬರಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಳು. ಊರಿನ ಯಾರದೇ ಮನೆಯ ಶುಭ, ಅಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿರಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗಜ್ಜಿ ಹಾಜರಿರುತ್ತಾಳೆ. ಮನೆಯ ಹಿರಿತನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಆ ಮನೆಯವರ ಹಿಗ್ಗಿನ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ತಾನೂ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಸಾವಿನ ಮನೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ದು:ಖದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿ ಅವರ ಕಣ್ಣೊರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಯಾರದೋ ಮನೆಯ ರಚ್ಚೆಹಿಡಿದ ಮಗು ಅವಳ ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅಳು ಮರೆಯುತ್ತದೆ. ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಗಂಗಜ್ಜಿ ಅಕ್ಷರಶ: ಮಾತೃ ಸಮಾನಳು. ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಹೊಟ್ಟೆ ಬಿರಿಯುವಂತೆ ಉಣಿಸಿದರೇ ಅವಳಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ. ನಾಗರೀಕತೆಯ ಯಾವ ಶಿಷ್ಠಾಚಾರಕ್ಕೂ ಅವಳು ಒಳಗಾಗಿಲ್ಲ. ಬಾಯಿತುಂಬ ಕವಳ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಅಂಗಳದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಉಗುಳುತ್ತಾಳೆ. ಹಾಳಾದ್ದು ಹೊರಗೆ ಹಾಕದಿದ್ದರೆ ದೇಹ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಕೇಡೆಂದು ಬೈಯುತ್ತಲೆ ಕುಂಡೆ ಎತ್ತಿ ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ಹೂಸು ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಆಧುನಿಕತೆಗೆ ಪಕ್ಕಾದ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಗಂಗಜ್ಜಿಯ ವರ್ತನೆ ಅನಾಗರೀಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಆಧುನಿಕತೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವನೆಗಳು ಜಡವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸಂಬಂಧಗಳು ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡು ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪರಿಣಾಮ ಬದುಕು ದ್ವೀಪವಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಹೀಗೆ ಬದುಕುವುದನ್ನೇ ಜನರು ನಾಗರೀಕತೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿರುವರು. ನಾವು, ನಮ್ಮದು ಎನ್ನುವುದರ ಬದಲು ನಾನು ಎನ್ನುವ ಸ್ವಾರ್ಥದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಪ್ರೀತಿ, ವಾತ್ಸಲ್ಯದ ಭಾವನೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಲಾಭ, ನಷ್ಟದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮನೋಭಾವವೇ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ಮನಸ್ಸಿನ ನಡುವೆ ಗೋಡೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಕಟ್ಟುವುದಾದರೆ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಕೆಡವುವುದಾದರೆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿ ಎಂದಿರುವರು ಅನುಭಾವಿಗಳು. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವುತ್ತ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುವನು. ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಆಧುನಿಕ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯಲು ಪ್ರತಿಮನೆಗೂ ಗಂಗಜ್ಜಿಯಂಥ ಹಿರಿಯ ಜೀವದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

-ರಾಜಕುಮಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ 

ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನಿವೇಶನದ ಹವಣಿಕೆ

 

      

(೨೩.೮.೨೦೨೧ ರ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ) 

    ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ನನ್ನ ಮಿತ್ರನಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವಾಸೆÉ. ನಿವೇಶನ ಖರೀದಿಸಲು 20 ರಿಂದ 25 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಅಗತ್ಯ ಎದುರಾಯಿತು. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಎಕರೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಬಂದ ಹಣದಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ 30x40 ಅಡಿಗಳ ಅಳತೆಯ ನಿವೇಶನ ಖರೀದಿಸಿದ. ಎರಡೆಕರೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಕೈಸೇರಿದ ಹಣ ನಿವೇಶನ ಖರೀದಿಗಾಗಿಯೇ ಖರ್ಚಾಯಿತು. ಈಗ ಮನೆಕಟ್ಟಲು ಉಳಿದಿರುವ ಎರಡು ಎಕರೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಹವಣಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವನು. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಗುಂಟೆಗಳ ನಿವೇಶನದ ಮೌಲ್ಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ 80 ಗುಂಟೆಗಳ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿದೆ.

ನಗರೀಕರಣದ ದಾಹಕ್ಕೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣ ರೈತರಿಂದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಅದನ್ನು ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಲಾಭ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವರು. ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೃಷಿಯೇತರ ಭೂಮಿಯೆಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆ/ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಯಾವ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವರು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನನ್ನ ಪರಿಚಿತರೋರ್ವರು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಮೂರು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಗುಂಟೆ ಜಾಗ ಖರೀದಿಸಿರುವರು. ಅವರು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯು 50 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ರೈತನಿಂದ ಐದು ಎಕರೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ನಂತರ ಪ್ರತಿ ಒಂದುಗುಂಟೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಜಾಗವನ್ನು 3 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿರುವನು. ಸ್ವಂತ ಮನೆಯ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ಅದು ಅಕ್ರಮ ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿರುವರು. ಮುಂದೊಂದುದಿನ ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ರಮವನ್ನು ಸಕ್ರಮಗೊಳಿಸಬಹುದೆನ್ನುವ ದೂರದ ಆಸೆ ಅವರದು. ರೈತನಿಂದ 50 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗೆ ಒಂದೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲೇ 4 ರಿಂದ 5 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ನಿವ್ವಳ ಲಾಭವಾಗಿದೆ. 

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಗೃಹಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮನೆ ಅಥವಾ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸರ್ಕಾರ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನೇ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಾವಿರ ನಿವೇಶನಗಳಿದ್ದರೆ ಬೇಡಿಕೆಕೋರಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ವಂತ ಮನೆ ಅಥವಾ ನಿವೇಶನ ಇರುವವರೂ ಸರ್ಕಾರದ ಗೃಹಮಂಡಳಿಯಡಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ನಿವೇಶನ ಖರೀದಿಸಲು ಅರ್ಜಿ ಗುಜರಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಖರೀದಿಸಿದ ನಿವೇಶನ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭ ತಂದುಕೊಡಬಹುದೆನ್ನುವ ದೂರಾಲೋಚನೆ ಅವರದು. ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಕಾಣಿಕೆ ಸಂದಾಯ ಮಾಡಿ ಸ್ವಂತ ಮನೆ ಮತ್ತು ನಿವೇಶನಗಳಿದ್ದವರೂ ಕೂಡ ಗೃಹಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಗೃಹಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಮನೆಕಟ್ಟಲು ಖರೀದಿಸಿದ ನಿವೇಶವನ್ನು ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಅಧಿಕ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಸ್ತೆಗಳ ಅಗಲೀಕರಣ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಂಗಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕಂಕರ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ರೆಸಾರ್ಟ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಡಾಬಾಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ರಸ್ತೆಗಳ ಎಡ-ಬಲದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲುಸಾಲು ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಪ್ರತಿಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಭೂಮಿ ಈಗ ಹಣ ಹೂಡಿಕೆಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಬಂಡವಾಳದಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿವಂತರು ಭೂಮಿ ಖರೀದಿಗಾಗಿ ಹಣ ಹೂಡುತ್ತಿರುವರು. ಸ್ವಂತದ ಮನೆಯಿದ್ದೂ ಲಾಭದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ದುರಾಸೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಜನರ ಈ ದುರಾಸೆಯನ್ನೇ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ರೈತರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನಾಗಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿರುವರು. ಕಪ್ಪುಹಣ ಭೂಮಿ ಖರೀದಿಗಾಗಿ ಹರಿದುಬರುತ್ತಿದೆ. ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಅಥವಾ ನಿವೇಶನದ ಖರೀದಿ ಸಂದರ್ಭ ಕೈಬದಲಾಗುವ ಹಣ  ಮತ್ತು ನೋಂದಣಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಬೆಲೆ ನಡುವೆ ತುಂಬ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಖರೀದಿಸುವಾತ ಪಾವತಿಸುವ ಒಟ್ಟುಹಣ ನೋಂದಣಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ಬಹಿರಂಗ ಸತ್ಯ. ಈ ಅನುಕೂಲದಿಂದಾಗಿ ಹಪ್ಪುಹಣ ಭೂಮಿ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಡ್ಡಿ ಆತಂಕಗಳಿಲ್ಲದೆ ಚಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಕ್ಷಿಣಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ತೀವ್ರ ಆಹಾರ ಕ್ಷಾಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವರು. ಪೌಷ್ಠಿಕ ಆಹಾರವಿರಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಸರಳ ಊಟಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆಹಾರವೂ ದೊರೆಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಗಲಿದೆ. ಹಣ ಕೊಟ್ಟರೂ ಹಿಡಿ ಅನ್ನ ಸಿಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ. ಈಗಲಾದರೂ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.  ಒಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ನಿವೇಶನ ಅಥವಾ ಮನೆ ಎನ್ನುವ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಬೇಕು. ವಿಪರ್ಯಾಸದ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ ಕೃಷಿಕರಲ್ಲದವರು ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದಿದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಇದು ಆತಂಕ ಪಡುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಈಗಾಗಲೇ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕ್ಷಿಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಿಂದಾಗಿ ಬಂಡವಾಳದಾರರು ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಅದನ್ನು ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಲಗ್ಗೆಯಿಡಲಿರುವರು. ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಸ್ಥಿತಿವಂತರು ಪೈಪೋಟಿಗಿಳಿಯಲಿರುವರು. ಇವರುಗಳ ನಡುವೆ ವರ್ಷವಿಡೀ ಮಣ್ಣಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಾಗಿ ದುಡಿದರೂ ನಾಲ್ಕು ಕಾಸು ಕಾಣದ ರೈತರು ಬಂಡವಾಳದಾರರ ಆಮೀಷಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಭಾರೆ ಮಾಡಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಗುಳೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವರು.

-ರಾಜಕುಮಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ 

ಬದುಕುವ ಕಲೆ ಕರಗತವಾಗಿದೆಯೇ?

(೨೪.೦೭.೨೦೨೧ ರ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ)

 ನನ್ನೂರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರೊಬ್ಬರನ್ನು ಸಂಧಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ಲಾಗಾಯ್ತಿನಿಂದಲೂ ನಾನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಬಾರಿ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಡೆಪ್ಯುಟೇಷನ್  ಮೇಲೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಇಲಾಖೆಯ ಕಚೇರಿಗೆ ವರ್ಗಗೊಂಡಿರುವರೆಂದು  ಅಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಹೇಳಿದರು. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಫೋನ್ ಮಾಡಿ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಚಾರಿಸಿ ಈ ಸಲ ಊರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲೆಂದು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದೆ. ತಾವು ಈಗ ಆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲವೆಂದು, ಡೆಪ್ಯುಟೇಷನ್ ಮೇಲೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲಾ ಇಲಾಖೆಗೆ ವರ್ಗ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಮೇಲುಸಂಪಾದನೆ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆಯೆಂದು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರಕಿಸಲು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕಾರು ಸೈಟುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿ ಮುಂದಿನ ಸಲ ಊರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಭೇಟಿಯಾಗುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ಭಾವ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿತ್ತು.

ಈ ಮೇಲಿನ ಘಟನೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ನಂಬಲಸಾಧ್ಯವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಗತಿ ನನ್ನೂರಿನ ಆ ನೆಲದಲ್ಲೇ ನಡೆದದ್ದು. ನನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರು ಬೆಳೆದು ಓದಿ ವಿದ್ಯಾವಂತನಾದ ಹುಡುಗ ಲೋಕೊಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ನಾಗಿ ನೌಕರಿಗೆ ಸೇರಿದ. ಆ ಕ್ಷಣ ‘ಅಂವ ಇನ್ಮುಂದ ಹ್ಯಾಂಗ ಮನುಷ್ಯಾ ಆಗ್ತಾನ ನೋಡ್ರಿ’ ಎಂದು ಇಡೀ ಊರು ಸಂಭ್ರಮಿಸಿತು. ‘ಅಂವ ಕೇಳದೆ ಮನ್ಯಾಗ ರೊಕ್ಕ ಬಂದು ಬೀಳ್ತದ. ರೊಕ್ಕ ಎಣಿಸಾಕ ಆಳು ಇಟ್ಗೊಬೇಕಾಗ್ತದ’ ಎಂದು ಜನ ಮಾತನಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಆ ಹುಡುಗ ನೌಕರಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ಊರಿನ ಜನರನ್ನು ನಿರಾಸೆಗೊಳಿಸಿದ. ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ತನಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು  ಹೇಳಿದ. ಇನ್ನಷ್ಟು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನೌಕರಿಯಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದರೆ ತಾನು ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಷೋಭೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದೆ ಎಂದು ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಂಡ. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅವನ ಈ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಬೇಸರವಾಯಿತು. ‘ಮನುಷ್ಯಾ ಆಗೋ ಆವಕಾಶ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗಿ ಹುಡ್ಕೊಂಡು ಬಂದ್ರ ಖೋಡಿ ಹುಡುಗ ಚಾನ್ಸ್ ಕಳ್ಕೊಂಡ್ತು’ ಎಂದು ಊರ ಜನ ಲೊಚಗುಟ್ಟಿದರು. ಮುಂದೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡು ಈಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕನೆಂದು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿ ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವನು.

ಒಂದೇ ಕಾಲದ ಒಂದೇ ನೆಲದ ಎರಡು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ಘಟನೆಗಳಿವು. ಒಬ್ಬರು ಪವಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಮೇಲುಸಂಪಾದನೆಯತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮೇಲುಸಂಪಾದನೆಗೆ ಬೆನ್ನುಮಾಡಿ ಪಾಠ ಹೇಳುವ ಪವಿತ್ರ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆದರ್ಶವೆಂದು ನೋಡಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕೂಡ ಸರಳವಾಗಿದೆ ಸಮಾಜ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮೊದಲನೆಯ ಘಟನೆಯನ್ನು. ಏಕೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಮಾಜ ‘ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ನ್ಯಾಯ ಸಮ್ಮತ’ ಎನ್ನುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಾಯ, ಅನೀತಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಾಜ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಅಂಗೀಕಾರದ ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲುಸಂಪಾದನೆ ಬೇಡ ಎನ್ನುವವನು ಸಮಾಜದ ಅವಹೇಳನಕ್ಕೆ, ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬೇಕು ಎನ್ನುವವನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯನಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನಾಗುತ್ತ ಬೆಳೆಯತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. 

ಎಸ್.ಎಲ್.ಭೈರಪ್ಪನವರ ‘ತಂತು’ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವೊಂದರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಹೀಗಿದೆ ‘ನಾನು ಒಂದು ಕಾಸೂ ಸಂಬಳ ತಗೊಳ್ಳದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂತಿದ್ದೆ. ಆ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡಪನನ್ನೇ ಕೇಳಿದೆ. ಅವರು ಏನಂತಾರೆ ಗೊತ್ತಾ? ಸಂಬಳ ತಗೊಂಡರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನೋರು ತಗೋತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಯೂ ಕೆಲಸದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು ಒಂದು ಕಾಸೂ ಲಂಚ, ರುಷುವತ್ತು ಮುಟ್ಟದೆ ನಮ್ಮ ಸಂಬಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜೀವನ ಮಾಡಬೇಕು. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನೋರು ಟೂರ್ ಹೋದಾಗ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರದ ಮೋಂಬತ್ತಿ ಉರಿಸುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಅದು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವ ಮುಂಚೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಗೆ ಬೇರೆ ಪುಸ್ತಕ ಓದುವಾಗ ಸ್ವಂತ ಖರ್ಚಿನಿಂದ ಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದ ಬೇರೆ ಮೋಂಬತ್ತಿ ಹತ್ತಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೋಂಬತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಬಿಡ್ತಿದ್ದರಂತೆ’. ಇಂಥ ಉದಾತ್ತ ನಡೆ ಆದರ್ಶವಾಗಿರಬೇಕಿದ್ದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಲಂಚ, ರುಷುವತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದೇ ಅದೊಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಮೇಲುಸಂಪಾದನೆ ಎಷ್ಟು ಎಂದು ನಾಚಿಕೆ ಬಿಟ್ಟು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಬಳದ ಜೊತೆ ಗಿಂಬಳವೂ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ ಎನ್ನುವುದು ಅದು ಮೇಲುಸಂಪಾದನೆಗೆ ಸರಳವಾದ ಮಾರ್ಗ ಎನ್ನುವ ಮನೋಭಾವ ನಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಪಾಲಕರೇ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಈ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಭದ್ರವಾದ ತಳಹದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನಾಗುವಿರಿ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಬಾಯಿಂದ ಮೇಲುಸಂಪಾದನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಳ ಹೆಸರುಗಳೇ  ಪುಂಖಾನುಪುಂಖವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ.

ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮದೂ ನೂರೆಂಟು ತಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ನಾವುಗಳು ಎಡವುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಒಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಿದವನೇ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಮನುಷ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ರೀತಿಗಿಂತ ಬದುಕುವ ಕಲೆ ಮುಖ್ಯ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೇ ಬದುಕ ಬೇಕೆನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೇಗಾದರೂ ಸರಿ ಬದುಕ ಬೇಕೆನ್ನುವುದು ನಿಯಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಬದುಕುವ ಕಲೆ ಗೊತ್ತಿರುವಾತ ಸಮಾಜದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೇ ಬದುಕಬೇಕೆಂದು ಹೊರಡುವವನು ಸಮಾಜದ ಅವಕೃಪೆಗೆ ಮತ್ತು ನಿಂದನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಶತಮೂರ್ಖನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅನೀತಿಯ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಮೇಲುಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತ ಕೆಲವರು ಮನುಷ್ಯರಾಗುತ್ತ ಸಮಾಜದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಮನುಷ್ಯನಾಗುವುದೆಂದರೇನು? ಇಂಥದ್ದೊಂದು  ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಬದುಕುವ ಕಲೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಅವರ ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. 

-ರಾಜಕುಮಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ

ಆಹಾ ಜಾತಿ.........ಜ್ಞಾನಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿ!

          

(೦೩.೦೭.೨೦೨೧ ರ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ)

 ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಪರಿಚಯದ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬ ಪಿಹೆಚ್.ಡಿ ಪದವಿಗಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ನೊಂದಾಯಿಸಿದ್ದ. ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವನಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಿಹೆಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರೆತದ್ದು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಖುಷಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದ ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ  ಸಮಾಜಕ್ಕೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಆಸೆಯಿತ್ತು. ಓದಿನಲ್ಲಿ ಜಾಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ಆತ ಹಲವು ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿದ. ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅವನ ಏಳ್ಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದ ನನಗೆ ಕೂಡಾ ಅವನಿಗೆ ದೊರೆತ ಆ ಅವಕಾಶ ಸಂತಸ ತಂದಿತ್ತು. ಅದಾದ ನಂತರ ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ನಾನು ನನ್ನ ಕೆಲಸದ ನಡುವೆ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಮರೆತು ಬಿಟ್ಟೆ. ಅವನೂ ಸಹ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ  ನನ್ನನ್ನು ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಿಲ್ಲ. 

ಈ ನಡುವೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆಂದು ನನ್ನೂರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಕುಡಿಯಲೆಂದು ಇಳಿದಾಗ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಅನೀರಿಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಅವನ ಭೇಟಿಯಾಯಿತು. ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ತುಂಬಾ ಬಳಲಿದವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ. ಮಾತಿನ ನಡುವೆ ಅವನ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಂದಿದೆ ನಿನ್ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯ ಎಂದು ಕೇಳಿದ ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅಳುವೇ ಅವನ ಉತ್ತರವಾಗಿತ್ತು. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ತಾನು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ. ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯತೆಯ ಲಾಬಿ ಬಹಳಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಮತ್ತು ಆ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ತನ್ನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡ. ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳ್ಳದಿರೆಂದು ಧೈರ್ಯ ಹೇಳಿ ಅವನನ್ನು ಬಿಳ್ಕೊಟ್ಟು ನಾನು ಹೋಗಬೇಕಿದ್ದ ಬಸ್ ಹತ್ತಿದೆ.

ಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥದ್ದೊಂದು  ಸಮಸ್ಯೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಬೇಕಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಜಾತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧರಿಸಿ ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎನ್ನುವುದು ಎಷ್ಟೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಜಾತಿ, ಉಪಜಾತಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ನಾವು ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಹೋಗಬೇಕಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೇ ಅಂಥದ್ದೊಂದು  ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಜಾತಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ನಮ್ಮ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. 

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಿಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ಆಗಿರಬೇಕು. ಅದೇರೀತಿ ಲಿಂಗಾಯತ, ಜಂಗಮ, ಕುರುಬ, ಕುಂಬಾರ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ ಹೀಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಗಣ ಹತ್ತು ಹಲವು ಜಾತಿ, ಉಪಜಾತಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಗೆ ಮಾನದಂಡ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಉಪಜಾತಿಯೇ ಹೊರತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಬದ್ದಿಮತ್ತೆಯಲ್ಲ. ಒಂದು ಕೋಮಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಇನ್ನೊಂದು ಕೋಮಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಾಗಲು ಸುತಾರಾಂ ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅದೆಷ್ಟೇ ಅಯೋಗ್ಯನಾದರೂ ಸರಿ ಅಂಥವರನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಪ್ರಭೃತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇನೂ ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲ. ಜಾತಿಯೊಂದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸೀಳಿ ಅದನ್ನು ಅನೇಕ ಉಪಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ನೋಡುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರುಗಳ ಜಾತಿ ಪ್ರೀತಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಕುತೂಹಲಕರ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲೊಂದು.

ಇನ್ನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳೇ ಈ ಜಾತಿವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ಕೊಡುವುದುಂಟು. ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಡೀ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಹತೋಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವುದೂ ಇದೆ. ಹೊರಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಕುರಿತು ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಭಾಷಣ ಬಿಗಿಯುವ ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಪ್ರಕಾಂಡ ಪಂಡಿತರು ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವುದು ವೈಚಾರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನೆಲೆಯಂದೇ ನಂಬಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಅಪಚಾರ. 

ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗಿರುವಾಗ ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಫಲಿತಾಂಶದ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡದಿರುವುದೇ ಲೇಸು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಫಲಿತಾಂಶ ಹೊರಬರುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಮಾತು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರುಪಯುಕ್ತ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಸಮಾಜಸೇವೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಜಾತಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವರು. ಕುವೆಂಪು ಒಕ್ಕಲಿಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾದರೆ, ಬೇಂದ್ರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ, ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಲಿಂಗಾಯಿತರಿಗೆ, ಕುಂವೀ ಕುಂಬಾರರಿಗೆ, ದೇವನೂರು ಇನ್ನುಳಿದವರಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾದ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮಾಡುತ್ತಿರುವರು. ಈ ಜಾತಿ ಪ್ರೀತಿ ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅದು ಹೇಗೆ ಕುರುಡರನ್ನಾಗಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಹೀಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆಂದು ಹೋದ ಸಂದರ್ಭ ಒಬ್ಬ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕುರಿತು ಒಂದಿಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವ ನಾನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಆತನನ್ನು ಮಾತಿಗೆಳೆದು ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ವಿಷಯ ಯಾವುದೆಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕಥೆಗಾರರ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದನಲ್ಲದೆ ವಿಷಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬಹಳ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತನ್ನ ಅಳಲನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡ. ಹಾಗಾದರೆ ಜಾತಿ ಬದಲು ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದಲ್ಲ ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದೆ. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಜಾತಿ ಕುರಿತು (ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ಅದೇ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವನು) ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಇರುವುದರಿಂದ ವಿಷಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿರಲಿ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಓದದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿರುವರೆಂದು ನುಡಿದ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಿಳಿಯಬೇಕಿದ್ದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೇ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿವೆ. ಜಾತಿ, ಉಪಜಾತಿ, ಉಪಪಂಗಡಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಈ ಜಾಗತೀಕರಣದ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ ಕೊಡುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಉಪಜಾತಿಗೊಂದರಂತೆ  ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ. 

ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಟಿಯೊAದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು ಗದುಗಿನ ಪಂಡಿತ ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿತು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾತಿಗಿಳಿದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ‘ವೀರೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮ’ದಲ್ಲಿ ಕಲಿತು ಬಂದ ಅಭಿಮಾನವಿತ್ತು. ಮಾತಿನ ನಡುವೆ ಆ ಸಂಗೀತಗಾರರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಅವರುಗಳು ಹೇಳಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅನಂತರದ ಅನೇಕ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಕಾಡಿದ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ (ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆ) ಜಾತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಗುರುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಣಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಆತನ ಊರಿನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮನೆತನದ ಹೆಸರನ್ನು ತಪ್ಪಿಯೂ ಕೂಡ ಬಳಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಂತೆ. ಅದೇಕೆ ಹೀಗೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಮನೆತನದ ಹೆಸರು ಜಾತಿಸೂಚಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜಾತಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದು ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುವುದು ಗುರುಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲವಂತೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಜ್ಯಾತ್ಯಾತೀತ ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದರೆ ಇದು. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇವತ್ತಿಗೂ ಗದುಗಿನ ‘ವೀರೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮ’ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ಲೇ ಹಾರವ, ಜಂಗಮ, ಕುಂಬಾರ ಎಂದು ಜಾತಿ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೂಗಿ ಕರೆಯುವ ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕರುಗಳು ವೀರೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದೊಳಿತು.

-ರಾಜಕುಮಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ